وقتی والدین اشتباه میکنند، عذرخواهی کردن چه اثری بر نوجوان دارد؟
تصور کنید در یک لحظه عصبانیت، با لحنی تند با فرزند نوجوانتان صحبت کردهاید؛ شاید حرفش را قطع کردهاید، احساسش را جدی نگرفتهاید یا پیش از آنکه فرصت توضیحدادن پیدا کند، دربارهاش قضاوت کردهاید. کمی بعد که آرامتر میشوید، متوجه میشوید شیوهٔ برخوردتان منصفانه نبوده است.
در چنین موقعیتی چه میکنید؟ سعی میکنید رفتارتان را با جملههایی مثل «عصبانی بودم» یا «خودت من را به اینجا رساندی» توجیه کنید، یا میتوانید بپذیرید که اشتباه کردهاید و از فرزندتان عذرخواهی کنید؟
برای بسیاری از والدین، پذیرفتن اشتباه در برابر فرزندشان آسان نیست. آنها ممکن است نگران باشند که عذرخواهی، اقتدارشان را کم کند یا باعث شود نوجوان دیگر به حرفشان گوش ندهد. اما آیا والدینی که اشتباه خود را میپذیرند، الزاماً والدین ضعیفتری هستند؟
گاهی برای ترمیم رابطه با فرزندمان، لازم نیست بیشتر توضیح بدهیم؛ لازم است بپذیریم که اشتباه کردهایم.
چرا پذیرفتن اشتباه برای والدین دشوار است؟
بسیاری از والدین عذرخواهی را با از دست دادن اقتدار اشتباه میگیرند. شاید نگران باشند که اگر بپذیرند اشتباه کردهاند، فرزندشان دیگر به حرف آنها گوش ندهد یا مرزهای خانواده را جدی نگیرد.
گاهی هم والدین با خودشان فکر میکنند: «من که نیت بدی نداشتم؛ پس چرا باید عذرخواهی کنم؟»
اما نیت خوب همیشه به معنای بیضرر بودن رفتار نیست. ممکن است قصد ما محافظت از فرزندمان باشد، اما با مقایسهکردن او با دیگران، تحقیرکردن یا قضاوت عجولانه، احساس ارزشمندیاش را خدشهدار کنیم.
میتوانیم نیت خوبی داشته باشیم و در عین حال، از اثر رفتارمان بر فرزندمان غافل شده باشیم.
عذرخواهی چه چیزی به نوجوان یاد میدهد؟
نوجوانی دورهای است که فرد بهتدریج میخواهد هویت مستقل خود را بسازد، دربارهٔ تصمیمهایش نظر بدهد و رابطهاش را با والدین از نو تعریف کند. در این مسیر، اختلافنظر و تعارض طبیعی است؛ اما آنچه اهمیت دارد، شیوهٔ مواجهه با اختلافهاست.
وقتی والدین اشتباه خود را میپذیرند، به نوجوان نشان میدهند که مسئولیتپذیری با شرمندگی یا ضعف یکی نیست. همچنین به او یاد میدهند که در یک رابطهٔ سالم، میتوان از رفتار خود دفاع نکرد، به احساس طرف مقابل گوش داد و برای جبران آسیب قدم برداشت.
البته عذرخواهی بهتنهایی همهٔ مشکلات رابطه را حل نمیکند. اگر رفتار آسیبزننده بارها تکرار شود، کلمات بهتدریج اعتبار خود را از دست میدهند. ترمیم رابطه به تغییر رفتار نیز نیاز دارد.
چطور از نوجوانمان عذرخواهی کنیم؟
عذرخواهی مؤثر قرار نیست به سخنرانی طولانی یا توجیه رفتارمان تبدیل شود. میتوانیم ساده و روشن بگوییم:
«وقتی حرفت را قطع کردم و نگذاشتم توضیح بدهی، منصفانه رفتار نکردم. میفهمم که ممکن است احساس کرده باشی نظرت برایم مهم نیست. بابت این رفتار متأسفم. دفعهٔ بعد سعی میکنم قبل از قضاوت، حرفت را کامل بشنوم.»
در چنین عذرخواهیای، چند نکته اهمیت دارد:
مسئولیت رفتارمان را بپذیریم: بهجای «اگر ناراحت شدی، ببخشید»، دربارهٔ کاری که انجام دادهایم صحبت کنیم.
احساس نوجوان را کوچک نکنیم: حتی اگر با برداشت او موافق نیستیم، میتوانیم تلاش کنیم تجربهاش را بفهمیم.
عذرخواهی را به شرط و سرزنش آلوده نکنیم: جملههایی مثل «ببخشید، ولی خودت هم مقصری» معمولاً پیام پذیرش مسئولیت را تضعیف میکنند.
تغییر را در رفتارمان نشان بدهیم: اعتماد با تکرار تجربههای امن ساخته میشود، نه فقط با یک گفتوگوی خوب.
آیا عذرخواهی به معنای کوتاه آمدن از قوانین است؟
خیر. والدین میتوانند همزمان مهربان و قاطع باشند. ممکن است دربارهٔ ساعت برگشتن به خانه یا استفاده از تلفن همراه قانون مشخصی داشته باشیم و همچنان بپذیریم که لحن تند یا رفتار تحقیرآمیز ما درست نبوده است.
برای مثال، میتوانیم بگوییم: «هنوز فکر میکنم لازم است دربارهٔ ساعت برگشتنت توافق مشخصی داشته باشیم؛ اما اینکه جلوی دیگران با عصبانیت با تو صحبت کردم، درست نبود.»
مرزگذاری سالم به معنای بیخطا بودن والدین نیست؛ به معنای مسئولیتپذیری در کنار حفظ چارچوبهاست.
رابطهٔ امن، رابطهای نیست که در آن هیچکس اشتباه نکند
هیچ پدر و مادری همیشه بهترین واکنش ممکن را نشان نمیدهد. خستگی، فشارهای زندگی، نگرانی برای آیندهٔ فرزند و تجربههای دوران کودکی خودمان ممکن است بر رفتارمان اثر بگذارند.
آنچه رابطه را میسازد، فقط تعداد اشتباههای ما نیست؛ بلکه توانایی دیدن اشتباه، شنیدن تجربهٔ فرزند و تلاش برای جبران آن نیز اهمیت دارد.
شاید نوجوان ما بیش از آنکه به والدینی بینقص نیاز داشته باشد، به والدینی نیاز داشته باشد که بتوانند وقتی اشتباه میکنند، مسئولیت آن را بپذیرند.
گاهی جملهٔ «حق با تو بود؛ من اشتباه کردم» نه اقتدار والدین را از بین میبرد و نه جایگاه آنها را کوچک میکند؛ بلکه به فرزند نشان میدهد که در این رابطه، حقیقت و احترام از حفظ ظاهر مهمترند.
منبع : مطلب علمی منتشرشده در Greater Good Science Center دانشگاه برکلی دربارهٔ عذرخواهی والدین و رابطه با فرزندان. این متن بازنویسی آموزشی است، نه ترجمهٔ مستقیم مقالهٔ منبع.



